Travellook-Ταξιδιωτικό γραφείο στην Θεσσαλονίκη

Βελιγράδι: Για πάντα σταυροδρόμι

Η σερβική πρωτεύουσα ήταν και παραμένει σταυροδρόμι ανθρώπων και πολιτισμών. Γι' αυτό και δεν χάνει ποτέ την ατίθαση -και ταυτόχρονα φιλόξενη ψυχή της

Είναι όλοι εκείνοι που παθιασμένα καταπίνουν κάθε νέο και κάθε φασαρία. Είναι όλοι εκείνοι που δεν είναι αδρανείς τεμπέληδες σε αυτό το καλντερίμι... Ποίηση της ταχύτητας, της εκτόνωσης και του ηλεκτρισμού... με τον βόμβο της μηχανής».

Με αυτόν τον τρόπο περιέγραφε ο γνωστός Κροάτης ποιητής Τιν Ούγιεβιτς το φουτουριστικό Βελιγράδι του 1920. Σήμερα, σχεδόν έναν αιώνα αργότερα και με περίπου 2 εκατομμύρια μόνιμους κατοίκους, η σερβική πρωτεύουσα διατηρεί την ίδια ατίθαση ψυχή.

Η Λευκή Πόλη, όπως μεταφράζεται το όνομα του Βελιγραδίου, ιδρύθηκε πριν από περίπου 7.000 χρόνια, συνδέοντας δύο ποτάμια (τον Σάβα και τον Δούναβη), δύο περιοχές (την Πανοννική πεδιάδα με τη Βαλκανική χερσόνησο), αλλά και δύο πολιτισμούς - τον δυτικό και τον ανατολικό. Η ιδιαίτερη γεωγραφική τοποθεσία προσδιόρισε τόσο την Ιστορία της πόλης όσο και τη νοοτροπία των κατοίκων του.

Εχοντας σημαντική στρατηγική θέση, ακριβώς στο μεταίχμιο ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση, το Βελιγράδι πάντα αποτελούσε (κι η πρόσφατη Ιστορία δείχνει ότι ακόμα αποτελεί) σημείο έλξης για τους παγκόσμιους κατακτητές. Από τον 16ο μέχρι τον 19ο αιώνα αναφέρεται με πολλά ονόματα σε διαφορετικές γλώσσες: Alba Graeca, Alba Bulgarica, Bello Grado, Nandor Alba, Griechisch Weissenburg, Castelbianco. Από τους Κέλτες, οι οποίοι θεωρούνται ιδρυτές του, και τους Ρωμαίους, που το βάφτισαν με το πρώτο του γνωστό όνομα Σινγκιντούνουμ, το Μπεόγκραντ (όπως συστήνεται στη γλώσσα του) πέρασε από τα χέρια Σλάβων, Βυζαντινών, Αυστρο-ούγγρων και Τούρκων κατακτητών. Οι τελευταίοι άφησαν μάλλον την πιο έντονη επιρροή, τόσο στην εμφάνιση της πόλης όσο και στη νοοτροπία των πολιτών. Η αρχιτεκτονική χαρακτηρίζεται από παλιά οθωμανικά φρούρια, νεοκλασικά κτίρια, αλλά και σοσιαλ-ρεαλιστικούς ουρανοξύστες, ενθύμια της κομμουνιστικής Γιουγκοσλαβίας. Μέσα από όλα αυτά τα μεταξύ τους αντιτιθέμενα στοιχεία, η πόλη δημιούργησε μια δική της χαρακτηριστική ταυτότητα. Διχοτομημένο, όχι με τείχος αλλά με πολύ πιο ήπιο τρόπο -με δύο μεγάλα ποτάμια- το Βελιγράδι συμβολίζει τα κάποτε σύνορα δύο κρατών, της Αυστρο-ουγγαρίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, όπως και σήμερα χαρακτηρίζει τον πάντα χωρισμένο στα δύο, ποτέ πραγματικά ενωμένο σερβικό λαό. Μέσα στην πολυτάραχη ιστορία του, συμμετέχοντας ενεργά στον Πρώτο και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά και στον τελευταίο εμφύλιο πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας, η πρωτεύουσα της Σερβίας δεν δημιουργήθηκε μόνο μέσα από την οικοδόμηση, αλλά και από την κατεδάφισή της. Κατέχει τον τίτλο της πιο πολλές φορές βομβαρδισμένης πόλης της Ευρώπης, κάτι το οποίο θυμίζουν τα διαλυμένα από τους βομβαρδισμούς του 1999 κτίρια, επικοινωνώντας σε απόλυτη αρμονία με τα νεοκλασικά παλάτια που τα τριγυρίζουν.

Το παλιό Βελιγράδι, όπως ονομάζεται όλη η ευρύτερη περιοχή του κέντρου, παρουσιάζει και τα περισσότερα αξιοθέατα. Ως μπούσουλας που προσανατολίζει τον περιπατητή σε όλα τα πιο σημαντικά σημεία του κέντρου απλώνεται η βελιγραδέζικη Ερμού, η οδός Κνεζ Μιχάιλοβα. Στολισμένη με νεοκλασικά κτίρια, κληρονομιά του Βελιγραδίου από τους παλιούς του κατοίκους, φιλοξενεί και πολλές γκαλερί, αλλά και διάφορα εμπορικά καταστήματα, παλιές ταβέρνες (μία εκ των οποίων είναι και η λεγόμενη «Ελληνίδα βασίλισσα»), στις οποίες δείχνουν τον δρόμο οι πλανόδιοι μουσικοί. Μικρά στενά και καλντερίμια που αποσυντονίζουν τον επισκέπτη και αλλάζουν την πορεία προς τα πανέμορφα βελιγραδέζικα πάρκα χαρακτηρίζουν τη βόλτα αυτή, η οποία στο ένα άκρο της έχει την κεντρική πλατεία της πόλης -την πλατεία της Δημοκρατίας- και στο άλλο το σύμβολο του Βελιγραδίου - το φρούριο Καλεμέγκνταν.

Το Τργκ Ρεπούμπλικε (πλατεία της Δημοκρατίας) είναι ίσως το πιο γνωστό σημείο συνάντησης όλων των κατοίκων του Βελιγραδίου. Οι περισσότερες καθημερινές βόλτες και νυχτερινές έξοδοι ξεκινούν από εδώ, στο «άλογο», όπως οι ντόπιοι λένε το μεγάλο άγαλμα του Κνεζ Μιχάιλο. Το άλογο αυτό καθοδηγεί επακριβώς το μάτι του περιηγητή, παρουσιάζοντας το υπέροχο κτίριο του Εθνικού Θεάτρου στα δεξιά του, το Εθνικό Μουσείο ακριβώς πίσω του, ενώ αριστερά ξεκινάει η Κνεζ Μιχάιλοβα. Η πιο γνωστή οδός καταλήγει στο παλιό οθωμανικό φρούριο Καλεμέγκνταν, το σύμβολο της παλιάς πόλης και το πιο ενδιαφέρον αξιοθέατο για τους τουρίστες. Το τεράστιο αυτό πάρκο, εγκατεστημένο ακριβώς πάνω στη συμβολή των δύο ποταμών, χτίστηκε στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ως οχύρωση της πόλης για την προστασία από τους εχθρούς. Σήμερα είναι ο βασικός πόλος έλξης για όλους τους φίλους της Λευκής Πόλης. Φιλοξενεί διάφορα μικρά μουσεία και ενδείξεις απ' όλους τους πολιτισμούς που πέρασαν από αυτήν την περιοχή, όπως το πασίγνωστο ρωμαϊκό πηγάδι ή ο πύργος στον οποίο δολοφονήθηκε ο Ρήγας Φεραίος. Τα μικρά καλντερίμια ανάμεσα στις όχθες του ποταμού και τα δέντρα του πάρκου οδηγούν στο επίσημο σύμβολο του Βελιγραδίου, το άγαλμα Πόμπεντνικ (νικητής) το οποίο υψώνεται πάνω από τα δύο ποτάμια, κυριαρχώντας στην περιοχή. Το καλοκαίρι διάφορα φεστιβάλ, συναυλίες, εκθέσεις, ακόμα και κάποια μπαρ μεταφέρονται εκεί, ενώ καθ' όλη τη διάρκεια της χρονιάς συγκεκριμένα σημεία του φρουρίου είναι «κλεισμένα» από τους πιο παλιούς κατοίκους του Βελιγραδίου σαν δικά τους υπαίθρια καφενεία.

Αλλος ένας «μόνιμος κάτοικος» του Καλεμέγκνταν είναι και ο ζωολογικός κήπος. Πολύ κοντά βρίσκεται και μία από τις πιο όμορφες περιοχές της παλιάς πόλης, με επίκεντρο τη Μητρόπολη, τα παλιά αρχοντικά σπίτια και μικρές γκαλερί. Οσο τριγυρίζει κανείς, περνώντας από την Κνεζ Μιχάιλοβα, συνεχίζοντας τη βόλτα από την Τεράζιε και προς τη δεύτερη μεγάλη πλατεία της πόλης, τη Σλάβια, δεν θα χάσει εύκολα τον δρόμο του έχοντας πάντα μπροστά του στο βάθος τον μεγαλύτερο ορθόδοξο ναό στον κόσμο, τον ναό του Αγίου Σάββα, που για τους κατοίκους είναι κάτι παρόμοιο με τη Σαγράδα Φαμίλια για τους κατοίκους της Βαρκελώνης - στις διαστάσεις, αλλά και στη διάρκεια του χτισίματος, το οποίο δεν σταματάει ποτέ. Μπροστά στον ναό, άλλη μια απόδειξη ότι το Βελιγράδι ίσως περιγράφεται με λάθος χρώμα: το πάρκο του Καραγιώργη. Δεν είναι πλέον τόσο άσπρη όσο πράσινη πόλη.

Εκτός από το Μουσείο του Νίκολα Τέσλα, το Λευκό Παλάτι (κατοικία της βασιλικής οικογένειας) και το Σπίτι των Λουλουδιών (μουσείο και παλιά κατοικία του Τίτο), όμορφοι προορισμοί βρίσκονται και στην άλλη όχθη του Σάβα. Το Νέο Βελιγράδι αποτελεί μια ιδιαίτερη εμπειρία, την οποία ούτε οι ντόπιοι δεν έχουν συνηθίσει ακόμα. Τα τελευταία χρόνια (της μετάβασης από ένα πρώην κομμουνιστικό κράτος στη χώρα - υποψήφιο μέλος της Ε.Ε.), αυτή η περιοχή αποτελεί ένα μόνιμο εργοτάξιο.

Η φιλόδοξη καινούργια πόλη, με τους τεράστιους ουρανοξύστες, τα μεγάλα εμπορικά κέντρα και το επιβλητικό επίτευγμα της μοντέρνας αρχιτεκτονικής την Αρένα Μπεόγκραντ στοχεύει στα επόμενα χρόνια να αντικαταστήσει το παλιό Βελιγράδι ως το επίκεντρο όλων των δρώμενων. Η πρόσβαση στο ποτάμι δεν του λείπει, οπότε υπάρχουν και οι αναγκαίες συνθήκες για τη διασκέδαση. Το μουσείο σύγχρονης τέχνης, εγκατεστημένο στην πλευρά του Νέου Βελιγραδίου, κοιτώντας το Καλεμέγκνταν απέναντι, συστήνει στον επισκέπτη τα πιο σημαντικά έργα των Σέρβων εικαστικών του δέκατου ένατου και του εικοστού αιώνα, ενώ η περιοχή Ζέμουν είναι από μόνη της έργο τέχνης, με τα παλιά σπίτια, τις βαρκούλες στο ποτάμι και τα ψαρικά σπεσιαλιτέ κατευθείαν από τους ντόπιους ψαράδες.

Ενα από τα αγαπημένα μέρη των κατοίκων, αλλά και απαραίτητος προορισμός για τους ξένους επισκέπτες, είναι η Σκαντάρλια. Αυτός ο πλακόστρωτος δρόμος αποτελεί μία από τις βασικές έδρες του πιο σημαντικού θεσμού της σερβικής κοινωνικής ζωής: της καφάνας. Πρόκειται για κάτι που μοιάζει αρκετά με την ελληνική ταβέρνα. Παραδοσιακά φαγητά, καλό ντόπιο ρακί, με συνοδεία ζωντανής μουσικής της παλιάς πόλης. Στη Σκαντάρλια βρίσκονται κάποιες από τις πιο παλιές καφάνες του Βελιγραδίου, τα τελευταία χρόνια (δυστυχώς) αναμεμειγμένες με καινούργια μοντέρνα εστιατόρια και μπαρ. Οι γνωστοί του Βελιγραδίου «καφανίστες» τονίζουν ότι διαφέρουν ριζικά από τους απλούς μεθύστακες - πίνουν μόνο όσο βρίσκονται στην καφάνα, όπου η παρέα, τα καρό τραπεζομάντιλα και η ιδιαίτερη μυρωδιά του μαγειρείου είναι οι ουσιαστικοί παράγοντες, όχι το αλκοόλ.

Το Βελιγράδι πραγματικά ζει 24 ώρες το 24ωρο. Αυτό που φαίνεται ίσως παράξενο στους ξένους επισκέπτες είναι το γεγονός ότι τα καφέ του κέντρου και τα μπαρ και εστιατόρια, που ειδικά το καλοκαίρι μεταφέρονται στο ποτάμι, είναι πάντα γεμάτα. Ο μέσος Σέρβος μπορεί να μην έχει να επενδύσει σε κάτι πιο μακροπρόθεσμο, αλλά πάντα θα έχει λίγα χρήματα για έναν καφέ στο μπρίκι ή μια μπίρα.

Και όπως την κάθε πόλη κάνουν οι κάτοικοί της, έτσι και οι ντόπιοι είναι ουσιαστικά το πιο σημαντικό «αξιοθέατο» που πρέπει κανείς να γνωρίσει περνώντας από αυτήν την πόλη. Παθιασμένοι και στη φιλικότητα και τη φιλοξενία τους, αλλά ταυτόχρονα και στην αγένειά τους, είναι οι οικοδεσπότες με τους οποίους δεν πρόκειται ποτέ να βαρεθείτε. Η αδιαφορία δεν υπάρχει από τη δική τους πλευρά - και δεν θα επιτρέψουν ποτέ να αδιαφορήσετε κι εσείς για εκείνους και το σπίτι τους.

Είτε θα δώσουν τον καλύτερό τους εαυτό για να σας ματαγγίσουν την ψυχή της πόλης τους είτε θα σας δείξουν τη βαλκανική τους βαρβαρότητα, ποτέ όμως δεν θα σας αφήσουν στη μονοτονία της απλής τουριστικής ξενάγησης. Το Βελιγράδι έχει πολύ έντονη ψυχή, ιδιαίτερα εξωστρεφή. Το ποτό σας θα είναι πάντα κερασμένο, όταν τσουγκρίζετε θα σας κοιτούν κατευθείαν στα μάτια, αλλά αν ενοχλήσετε κάποιον δεν θα διστάσουν να σας το επισημάνουν έως και ωμά.

Η πρωτεύουσα της Σερβίας ίσως να μην έχει τόσα οργανωμένα αξιοθέατα όσα κάποιες άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις, έχει όμως ανθρώπους και νοοτροπία που δεν αφήνουν κανέναν αδιάφορο. Είναι μια πόλη των αντιθέσεων, στην οποία το σύγχρονο συνυπάρχει με το παραδοσιακό, το βρώμικο αποσκληραίνει το πεντακάθαρο και το άγριο αποσυντονίζει την αρμονία. Ποτέ όμως βαρετή.

Πηγή: kathimerini . gr